# Өөрдин келн: РУТ

Unknown

## РУТ

Библь орчуллһна Институт Москва, 2005.

© Институт перевода Библии, 2005.

Бурхна әрүн номин Хуучн бооцанд «Рут» гидг келвр орсмн.

Рут гидг талын орн-нутгин күүкн Израилин һазрт тусҗ. Тендән тер Бурхна улст бат итклән үзүлнә. Рут Бурхнд нәәләд, түрү-зүдү үзсн бийнь одсн һазртан төвкнүн бәәнә. Тиигәд Бурхн Рутиг итклтә дурарн әдслнә.

Хөөннь, кесг үй давад, Рут Израилин алдр Давид хаана өвк ээҗнь болҗ.


### 1


1Израилин улсиг зарһчнр һардҗасн цагт һазр деер харһнлһн болҗ. Тегәд нег күн гергтәһән, хойр көвүтәһән Йудай һазрин Бетлехем балһснас нүүһәд, Моав һазрт бәәхәр ирнә. 2Терүнә нернь Елимелех бәәҗ. Гергнәннь нерн Ноеми, хойр көвүнәннь нерд: Махлон болн Килион. Эдн Йудай һазрин Бетлехем балһсна Епрат уңг-тохмин улс бәәҗ. Моав гидг һазрт ирәд тедн бәәрлҗ. 3Тиигәд бәәтл Ноемин залу Елимелех өңгрҗ одна. Ноеми хойрхн көвүтәһән үлднә.

4-5Хойр көвүнь Моав келн-улсин күүкдиг буулһҗ авна. Негнь – Орпа, наадкнь – Рут гидг нертә бәәҗ. Эдн Моавт арвн җил шаху бәәснә хөөн Махлон Килион хойр бас өңгрҗ одна. Тиигәд Ноеми залуһан болн хойр көвүһән геенә.


Ноеми герүрн хәрҗ ирнә


6Невчкн цаг давад, Деед Эзн Эврәннь келн-улсан хәәрләд, сән урһц өгч гисн зәңг соңсад, Ноеми хойр бертәһән Моавас һарад төрскн һазр талан хәрхәр белднә. 7Эдн бәәрнәсн һарад, Йудай һазр темцҗ йовв. 8Йовҗ йовад зууран Ноеми хойр бердән иигҗ келнә:

– Күүкд! Тадн һарсн экнр талан, герүрн хәртн. Нанд болн мини көвүдт цаһан седклән тусхасн төләд Деед Эзн тадниг өршәтхә! 9Тус-тустан хәрд һарч амр җирһл олхитн Деед Эзн әдс өгтхә!

Ноеми иигҗ келәд, берәчүдән үмсв, теднь оркрад уульцхав.

10– Уга. Бидн Тана келн-улс тал Танла хамдан йовнавидн, – гиҗ тедн келцхәв.

11– Күүкд минь, герүрн хәрцхәтн. Яһад намаг даххар бәәнәт? Таднд залус болх көвүдиг би дәкҗ һарһҗ чадшгов, тиим эсий? 12-13Хәрцхәтн! Ода би шинәс хәрд һархд дегд көгшмб. Болв эндр асхн чигн эврәннь залутаһан бәәһәд, үр тееһәд, көвүд һарһх арһ бәәх болвчн, тедниг өсҗ бостл тадн күләхийт? Тадн тиим удан цагт күләҗ күүнд одлго бәәҗ чадхийт? Уга, күүкд минь! Би таднд сана зовҗанав, яһад гихлә, Бурхн намаг үлдәв, – гиҗ Ноеми хәрүднь келв.

14Тедн шинәс оркрад уульцхав. Дәкәд Орпа Ноемиг үмсәд, мендләд герүрн йовҗ одв. Рут болхла, хадм экән тәвл уга бәәв.

15– Хәлә, чини баз эврәннь келн-әмтнүр, эврәннь бурхд талан йовҗ одв. Чи бас терүг дахад хәрх зөвтәч, – гиҗ Ноеми келв.

16Зуг Рут:

– Таниг үлдәһәд хәрү йов гиҗ бичә намаг эрәд бәәтн.

Тана йовсн һазрт би йовнав.

Тана бәәсн һазрт би бәәнәв.

Тана келн-әмтн мини келн-әмтн болх,

Тана Бурхн мини Бурхн болх.

17Тана өңгрсн һазрт Өңгрхләрн, би оршагдхв.

Кемр үкләс талдан юмн мадниг салһхла,

Бурхн намаг икәр цааҗлтха! – гив.

18Рутиг хамдан йовхар батар шиидсинь үзәд, Ноеми терүг дәкҗ эрсн уга.

19Тиигәд тедн хоюрн йова йовҗ Бетлехем балһснд күрәд ирнә. Хойр күүкд күн балһснд орҗ ирхлә, балһсна әмтн өврмҗ кеһәд:

– Энтн Ноеми биший? – гицхәв.

20Зуг Ноеми:

– Намаг Ноеми (тааста) гиҗ бичә нерәдтн, Мара (һашун) гиҗ келтн. Яһад гихлә, Хамгин Күчтә Бурхн мини җирһлиг һашута кев. 21Эндәс һархларн, би байн һарч йовлав, зуг ода хоосн хәрҗ ирүв. Деед Эзн намаг зарһла харһулад, дала зовлң илгәсмн. Ода яһад тадн намаг «тааста» гиҗәхмбт?

22Тиигәд Ноеми Рут гидг бертәһән Моавин һазрас хәрҗ ирсмн. Эдн Бетлехем балһснд ичмә хадлһн эклхлә ирсн бәәҗ.


### 2


Рут Боазла харһна


1Бетлехемд Боаз гидг күндтә байн күн бәәдг бәәҗ. Тер Ноемин залун Елимелехин садн бәәҗ.

2Нег дәкҗ Рут Ноемид келнә:

– Тәрәнд йовад хадачнрин ард үлдсн тәрәнә толһас цуглулх зөв нанд өгтн. Седклнь нанд туссн күүнә һазрт однав.

– Сән, күүкн минь, йов, – гиҗ Ноеми бердән хәрү өгнә.

3Рут нег тәрәнә һазрт ирәд, хадачнрин ард йовад, теднә хөөн үлдсн тәрәнә толһас цуглулҗ. Медлго, Рут Елимелехин уңг-тохмин Боаз гидг күүнә һазрт ирдг болна.

4Боаз Бетлехемәс ирәд, хадачнртаһан мендләд:

– Деед Эзн таднла бәәх болтха! – гиҗ келв.

– Деед Эзн Танд әдс өгтхә! – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

5Дәкәд Боаз хадачнрин һардачас:

– Эн кенәхнә баахн күүкд күмб? – гиҗ сурв.

6– Энтн Моав һазрас Ноемиг дахҗ ирсн Моавин күүкд күн. 7Энтн хадачнриг дахад, арднь үлдсн тәрәнә толһас цуглулх зөв сурла. Өрүнәс авн ода күртл көдләд бәәһәтә, бичкн зуурт амрла, – гиҗ һардач хәрү өгв.

8Боаз Рутиг дуудад:

– Күүкн, соңс намаг, эндәс бичә йов, талдан һазрт тәрәнә толһас бичә цуглул. Мини зарц күүкд улсла энд үлд[1]. 9Хадачнр көдлҗәсн һазр хәләһәд, арднь йовҗ йовсн зарц күүкд улсиг дахад йов. Чамаг бичә көндәтхә гиһәд би залу улсдан закнав. Ундасхларн, ирәд мини зарцнрин савас ус у, – гиҗ келв.

10Рут болхла Боазын өмн сөгдәд, манңаһан һазрт күргәд иигҗ келв:

– Яһад Та нанд, хәр күүкд күүнд, оньган өгәд сә кеҗәхмбт?

11– Залуһан өңгрснә хөөн чигн хадм экдән сә кесичинь нанд әмтн келлә: чамаг эк-эцкән, төрскн һазран үлдәһәд, урднь таньдго келн-әмтн тал ирсичинь би меднәв.

12Чини кесн йовдларчн Деед Эзн ачичн хәрүлтхә!

Деед Эзн Израилин Бурхн чамаг элвгәр ачлтха!

Терүнә җивр дорнь

Харслт олхар чи ирсн бәәнәч, – гиҗ Боаз Рутд келв.

13– Тана зерг, цаһан седклдтн ханҗанав. Тана зарц күүкд улсла әдлцх зөв чигн нанд уга. Болв Та нанд сән үг келәд, зүрким тогтнулвт, – гиҗ Рут хәрү өгв.

14Үдин хотын цаг ирхлә, Боаз Рутиг дуудад:

– Наар! Мана өдмгәс авад, шүүсләд ид, – гив.

Рут ирәд, көдләчнр дунд суув. Боаз терүнд невчкн хуурсн буудя өгв. Рут идәд цадв, түүнәснь бас үлдв.

15Дәкәд Рут босад, хәрү көдлхәр һарв. Боаз болхла эврәннь зарцнртан:

– Эн күүкд күн тәрәнә боодһас заагт чигн тәрәнә толһас цуглултха. Бичә энүг өөлүлтн. 16Боодһас кехәр цуглулсн тәрәнә толһасин зәрминь һазрт үлдәҗәтн. Терүгинь цуглултха. Бичә энүг шоодтн! – гив.

17Тиигәд Рут асхн күртл кеер көдлҗ. Дәкәд тер цуглулсн тәрәнә толһасан цокхлань, тернь ефә[2] шаху ичмә болҗ һарв.

18Энүгән авад, балһсан орна. Цуглулсн буудяһан хадм экдән үзүлнә, үдин хотасн үлдсн үлдлинь өрч дотрасн һарһҗ өгнә. 19Хадм экнь:

– Альд энүгән эндр цуглулвч? Кенә тәрәнд көдлвч? Чамаг оньглсн күн әдстә болтха! – гив.

Рут альд көдлсән хадм экдән келҗ өгәд:

– Би нег күүнә тәрәнд көдлләв, терүнә нернь Боаз, – гив.

20Тиигхләнь Ноеми бердән иигҗ келв:

– Өңгрснднь, әмдднь чигн эврәннь хәәрлтән тусхасн Деед Эзнә әдстә күн! Боаз мана өөрхн садн болдм. Энчн садн дундас мадниг асрх даалһврта күн[3], – гив.

21– Тер нанд нам иигҗ келв: «Тәрә хадлһн чилтл, мини зарцнрла бә», – гиҗ Моавин күүкд күн Рут немҗ келв.

22– Терүнә зарцнрла хамдан бәәхләчн, сән болх. Яһад гихлә, талдан тәрәнд әмтн чамаг амрашго билә, – гиҗ Ноеми бердән келнә.

23Тиигәд Рут Боазын зарцнрла көдләд, ичмә, цаһан буудя хадлһна цаг чилтл тәрәнә толһас цуглулад, хадм эктәһән бәәҗ.


### 3


Боаз Рутд дөң болнав гиҗ үг өгнә


1Нег дәкҗ Ноеми Рутд иигҗ келнә:

– Күүкн минь! Күүнд одад, амр җирһл олсн болхла, чамд сән болх билә. 2Хәлә, Боаз бәәнм. Чи терүнә зарцнрла көдлләч. Терчн мана садн. Эн асхн тер тогт ичмә киискх. 3Соңс намаг: бийән уһаһад, каңкнсн тос түркәд, сән хувцан өмсәд, тогт од. Зуг Боаз асхни хотан ууһад дуустл, нүднднь бичә үзгд. 4Дәкәд унтхар йовхлань, альд амрад кевтсинь хәлә. Тер кевтсн һазртнь одад, көл бийәснь көдргинь секәд кевт. Ю кехинь тер эврән келх.

5– Тана келсәр цугинь кенәв, – гиҗ Рут келнә. 6Тогт одад, хадм экиннь келсәр тер цугинь кенә.

7Боаз хотан ууһад, цадад, овалһта өвснә өөр ирәд унтҗ одв. Рут тагчгар өөрдәд, көл бийәснь көдргинь секәд кевтв. 8Сөөни өрәллә Боаз чочад серҗ одна. Өндәһәд хәләнә. Көл бийднь күүкд күн кевтсиг үзәд икәр алң болна!

9– Юу-у! Кембчи? – гиҗ тер сурна.

– Тана зерг, энтн бив, Рут. Та намаг җиврәрн мет халхлх[4] зөвтәт, яһад гихлә, Та намаг асрх даалһврта саднт, – гиҗ Рут хәрү өгнә.

10– Деед Эзн чамд, күүкн, әдс өгтхә! Угатя, байн улс заагас баахн залус эс хәәсндчн сән юмн. Эн йовдлчн урдк йовдлмудас деер! 11Күүкн, бичә ә! Чамаг буйнта гергн гиҗ балһсна әмтн цуһар меднә. Би чини сурсар цугинь кенәв. 12Би тана өөрхн саднас негнь болдгнь үнн, зуг нанас өөрхн садн танад бәәнә. 13Эндр энд хон. Өрүндән тер садн чамд нөкд болнав гиҗ үгән өгхлә, сән болх. Кемр тер тиим үг эс өгхлә, Деед Эзнә өмн андһар тәвҗәнәв, би авнав. Өрүн күртл унт, – гиҗ тер келв.

14Рут Боазын көл бийднь өрүн күртл унтад, өр цәәхлә босв.

– Күүкд күн тогт ирсинь күн бичә медтхә, – гиҗ Боаз санв.

15– Эврәннь көдргән тәәләд бәрҗә, – гиҗ Боаз келв. Көдрг деернь Боаз зурһа дәкҗ кемҗәләд, ичмә кеҗ өгв. Терүгән Рутин ээмднь үүрүлчкәд, бийнь балһс орад йовҗ одв.

16Рут болхла хадм экүрн ирнә.

– Нә, юн болв, күүкн минь? – гиҗ тернь сурна.

Бернь Боазиг яһсинь, ю кесинь – цугинь келҗ өгнә.

17– Иим дала ичмә өгәд, хадм экүрн хоосн һартаһан бичә йов гиҗ Боаз келлә, – гиһәд Рут немв.

18– Күүкн минь, керг яһҗ төгсхинь медтлән күләҗә. Яһад гихлә, терчн кергән эндр эс күцәтлән зогсшго, – гиҗ Ноеми хәрү өгнә.


### 4


Боаз Рутиг буулһҗ авна


1Балһсна үүднд әмтн харһдг һазрт Боаз ирәд суув. Тер саамлань, Боазин урднь келҗәсн садн хаҗуһарнь давҗ һарна. Боаз терүг дуудад, өөрән суулһна. 2Дәкәд герчнр болх арвн медәтнриг дуудад бас өөрән суулһна. 3Боаз эврәннь садндан иигҗ келнә:

– Ноеми Моавас ирәд, мана садн Елимелехин хүв һазринь хулдҗана. 4Би чамд энүг медүлҗәнәв. Энд суусн әмтнә болн медәтнрин чирәд келҗәнәв: кемр хулдҗ авх болхла – ав, авшго болхла – нанд медүләд кел. Яһад гихлә, чамас нань күүнд хулдҗ авх зөв уга, дарукнь – бив.

– Би хулдҗ авнав, – гиҗ тернь келв.

5– Дәкәд нег юмн бәәнә. Ноемин хулдҗах хүв һазриг хулдҗ авхларн, өңгрсн садна тохминь давулхин төлә чи Моав һазра күүкд күүг, белвсн Рутиг буулһҗ авх зөвтәч. Тер күүкд күүнәс һарсн көвүнь тер һазрин эзн болх. Тиигәд өңгрсн садна һазрнь өрк-бүлднь үлдх, – гиҗ Боаз келв.

6– Мини күүкдин өнчинь булалһшгон төләд би авч чадшгов; чи ав, – гиҗ тер садн хәрү өгв.

7Кезәнә Израильд тиим авъяс бәәҗ: хойр күүнә хоорндк ямаран чигн кергиг эс гиҗ бооцаг батлхин төлә, нег күнь көләсн буршмган тәәләд, талдан күүндән өгдг бәәҗ.

8Тегәд тер садн күн нег буршмган тәәләд:

– Тер һазриг эврән хулдҗ ав, – гиһәд Боазд келв.

9Боаз болхла, медәтнрт болн цуг әмтнд иигҗ келнә:

– Елимелехд, Килионд, Махлонд бәәсн цуг юминь би Ноемиһәс хулдҗ авчанав. Тадн эндр энүнд герчнр болҗанат. 10Дәкәд би өңгрсн Махлона гергинь – моавин күүкд күүг – Рутиг буулһҗ авчанав. Тиигәд тер күүнә һазрнь өрк-бүлднь үлдх, нернь ахнр-дүүнр заагтнь болн төрскн балһснднь дуудулгдҗ йовх. Тадн эндр энүнд герчнр болҗанат.

11Тиигхлә медәтнр чигн, балһсна үүднд суусн әмтн чигн:

– Бидн герчлҗәнәвидн.

Чини герт ирсн күүкд күн Лияг болн Рахелиг дуратха!

Эдн олн көвүд һарһҗ, Израилин уңг-тохм тогтала!

Бурхн энүг тиим кетхә!

Епратахна заагт элвг-делвг бәәҗ,

Бетлехемд нернчн тууртха!

12Эн баахн күүкд күүнәс Бурхн чамд үрд өгтхә!

Тамарь Йудад һарһҗ өгсн Пәрец көвүнә бүллә әдл

чини бүл нертә болтха! – гиҗ йөрәцхәв.

13Тегәд Боаз Рутиг буулһҗ авв. Бурхн әдс өгәд, Рут көвү һарһна. 14Күүкд улс Ноемиг йөрәһәд иигҗ келнә:

– Деед Эзнд магтал! Эндр өдр ач угаһар чамаг үлдәсн уга. Эн нилх көвүн Израиль һазрт нерән дуудултха!

15Долан көвүнәс деер, чамд дурта болдг берчн эн

үриг һарһв. Тегәд эн көвүн көгшрх насндчн чамаг асрҗ,

Чини җирһлин байр-бахмҗ болх.

16Ноеми нилхиг һар деерән авад, теврәд, һарсн көвүһән хәләсн әдләр килмҗтәһәр хәләдг болв.

17Хам хоша бәәдг күүкд улс:

– Эн көвүн Ноемин төлә һарч, – гиҗ келдг бәәҗ.

Көвүнд тедн Овид гидг нер өгч.

Овид хөөннь Иессейин эцк болна. Иессей Давид хаана эцк бәәсмн.


Давидин уңг-тохмин тууҗ


18Пәрецин уңг-тохм эн: Пәрец Хецронин эцк, 19Хецрон Рамин эцк, Рам Аминадавин эцк, 20Аминадав Нахшона эцк, Нахшон Салмона эцк, 21Салмон Боазын эцк, Боаз Овидин эцк, 22Овид Иессейин эцк, Иессей Давидин эцк билә.

[1]

2:8 - Эдн хадачнрин ардас дахад тәрә боодг зарц күүкд улс бәәҗ.

[2]

2:17 - 40 литр шаху савин кемҗән.

[3]

2:20 - Асрх даалһврта күн – эн еврей авъясин тускар: Второзаконие 25:5-10; Числа 35:19-21; Левит 25:25, 47-49 умштн.

[4]

3:9 - fk Җиврәрн мет халхлх – залу күн күүкд күүг буулһҗ авхар бәәнә гисн темдг.